
Enfa สรุปให้
เกณฑ์มาตรฐานเกณฑ์เส้นรอบศีรษะ กรมอนามัย หมายถึงกราฟเส้นรอบศีรษะสำหรับเด็กไทยอายุ 0–5 ปี โดยใช้เปอร์เซ็นไทล์ 3–97 เป็นช่วงปกติ หากค่ารอบศีรษะอยู่ในช่วงนี้อย่างต่อเนื่องถือว่าเติบโตตามเกณฑ์ที่เหมาะสม
รอบศีรษะตามอายุ คือ การติดตามการเพิ่มของเส้นรอบศีรษะตามช่วงวัย โดยเฉพาะในปีแรกที่ศีรษะโตเร็วที่สุด ช่วยประเมินการเจริญเติบโตของสมองและกะโหลกว่าคงที่หรือเบี่ยงเบนจากกราฟหรือไม่
มาตรฐานรอบศีรษะทารกแรกเกิด มักมีเส้นรอบศีรษะประมาณ 34–36 ซม. และการวัดครั้งแรกหลังคลอดใช้เป็นตัวตั้งต้นสำหรับติดตามต่อในช่วง 0–2 ปี เพื่อดูว่าเติบโตสอดคล้องกับเกณฑ์ปกติหรือไม่

เลือกอ่านตามหัวข้อ
สำหรับคุณพ่อคุณแม่มือใหม่ การชั่งน้ำหนัก วัดส่วนสูง และวัดรอบศีรษะลูก เป็นภาพคุ้นตาเวลาพาลูกไปฉีดวัคซีนหรือพบกุมารแพทย์ แต่หลายคนอาจสงสัยว่าทำไมต้องวัดเส้นรอบศีรษะด้วย แล้วมาตรฐานรอบศีรษะทารกแรกเกิด ควรอยู่ที่เท่าไหร่ถึงจะปกติ หรือถ้ารอบศีรษะลูกเล็กหรือใหญ่กว่าคนอื่นจะอันตรายไหม
จริง ๆ แล้ว เส้นรอบศีรษะไม่ได้เป็นแค่ตัวเลข แต่เป็นตัวชี้วัดสำคัญที่เกี่ยวข้องกับการเติบโตของสมองและกะโหลกศีรษะค่ะ ซึ่งมีผลต่อทั้งสุขภาพและพัฒนาการด้านสติปัญญาในระยะยาว บทความนี้ Enfa จะพาคุณพ่อคุณแม่ทำความเข้าใจเส้นรอบศีรษะ ตั้งแต่วิธีวัด เกณฑ์มาตรฐานรอบศีรษะทารกแรกเกิด เกณฑ์มาตรฐานเกณฑ์เส้นรอบศีรษะ กรมอนามัย ไปจนถึงการติดตามรอบศีรษะตามอายุคู่กับพัฒนาการวัยทารกแรกเกิด 0–2 ปี
เส้นรอบศีรษะ (Head circumference) คือ ขนาดรอบศีรษะของเด็กที่วัดโดยใช้สายวัดรอบส่วนที่กว้างที่สุดของศีรษะ ได้แก่ บริเวณเหนือคิ้ว ผ่านด้านข้างศีรษะ และรอบโหนกท้ายทอยด้านหลัง จุดนี้เป็นบริเวณที่สะท้อนขนาดของกะโหลกและสมองได้ดีที่สุด
ในทางการแพทย์ เส้นรอบศีรษะถือเป็นหนึ่งในตัวชี้วัดการเจริญเติบโตตามวัยของเด็ก เช่นเดียวกับน้ำหนักและส่วนสูง จึงมีกราฟมาตรฐานรอบศีรษะตามอายุให้แพทย์และบุคลากรสาธารณสุขใช้เปรียบเทียบกับค่าของเด็กแต่ละคน
เมื่อพูดถึงมาตรฐานรอบศีรษะทารกแรกเกิดหรือรอบศีรษะตามอายุ จึงหมายถึงช่วงค่าที่ถือว่า “ปกติ” สำหรับเด็กในช่วงวัยนั้น ๆ ถ้าค่าอยู่ต่ำหรือสูงเกินไปอย่างมีนัยสำคัญ ก็อาจเป็นสัญญาณให้ต้องตรวจประเมินเพิ่มเติม
การวัดเส้นรอบศีรษะไม่ใช่แค่ดูว่า “หัวเล็ก” หรือ “หัวโต” แต่มีความสำคัญหลายด้าน ได้แก่
การดูรอบศีรษะร่วมกับอาการอื่น ๆ ทำให้แพทย์ตัดสินใจได้เร็วขึ้นว่าควรตรวจเพิ่มเติมหรือไม่
คุณพ่อคุณแม่อาจเคยเห็นพยาบาลวัดรอบศีรษะลูกโดยใช้สายวัด ซึ่งวิธีการที่ถูกต้องทำได้ ดังนี้
โดยทั่วไป การวัดเส้นรอบศีรษะควรให้บุคลากรทางการแพทย์เป็นผู้ประเมินในช่วงนัดตรวจสุขภาพและรับวัคซีน แต่คุณพ่อคุณแม่สามารถวัดเองที่บ้านเพื่อใช้เป็นข้อมูลประกอบและถามแพทย์ในครั้งต่อไปได้ค่ะ
การติดตามเส้นรอบศีรษะตามอายุมีความสำคัญตั้งแต่ช่วงแรกเกิดจนถึงวัยเด็กเล็ก โดยปกติแล้วการติดตามรอบศีรษะตามอายุ เริ่มวัดเมื่อไหร่ จนถึงอายุเท่าไหร่นั้น มีแนวทางทั่วไปดังนี้
โดยสรุป เด็กส่วนใหญ่จะมีการวัดรอบศีรษะตามอายุอย่างสม่ำเสมอในช่วงทารกแรกเกิด 0–2 ปี และยังสามารถติดตามต่อถึง 5 ปี ร่วมกับการดูพัฒนาการวัยทารกแรกเกิด 0–2 ปี และวัยก่อนเข้าเรียน เพื่อให้เห็นภาพรวมของการเจริญเติบโตทั้งทางร่างกายและสมอง
ก่อนลูกคลอด แพทย์จะใช้การตรวจอัลตราซาวนด์เพื่อประเมินการเจริญเติบโตของทารกในครรภ์ หนึ่งในค่าที่ใช้คือขนาดศีรษะหรือเส้นรอบศีรษะทารกในครรภ์ ซึ่งช่วยประเมินว่า ทารกเจริญเติบโตได้ดีตามอายุครรภ์หรือไม่
มีตารางมาตรฐานจากการศึกษาระดับนานาชาติที่ใช้ค่าอายุครรภ์เป็นสัปดาห์ เทียบกับค่าเส้นรอบศีรษะเฉลี่ยและช่วงปกติ เช่น ในช่วงอายุครรภ์ใกล้ครบกำหนด เส้นรอบศีรษะของทารกจะอยู่ในช่วงประมาณสามสิบกว่าซม. ตามเพศและอายุครรภ์ที่แท้จริง
สำหรับคุณแม่ จุดสำคัญคือ การฝากครรภ์สม่ำเสมอ ให้แพทย์ประเมินขนาดตัวและศีรษะของทารกในครรภ์เทียบกับมาตรฐานรอบศีรษะทารกในครรภ์ และเมื่อคลอดแล้วก็จะต่อเนื่องมาสู่การติดตามมาตรฐานรอบศีรษะทารกแรกเกิด และรอบศีรษะตามอายุในช่วงหลังคลอด
โดยภาพรวม ทารกที่คลอดครบกำหนดมักมีเส้นรอบศีรษะทารกแรกเกิดอยู่ในช่วงประมาณ 34–36 เซนติเมตร ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับเพศ น้ำหนักแรกเกิด และเกณฑ์มาตรฐานที่ใช้ เช่น มาตรฐานสากล หรือเกณฑ์อ้างอิงสำหรับเด็กไทย
สิ่งที่สำคัญคือ ไม่ใช่ตัวเลขครั้งเดียว แต่เป็น “แนวโน้มการเติบโต” เมื่อเปรียบเทียบกับกราฟมาตรฐานรอบศีรษะทารกแรกเกิดและเด็กเล็ก หากรอบศีรษะอยู่ในช่วงเปอร์เซ็นไทล์ที่ยอมรับได้ และเส้นโค้งเติบโตต่อเนื่อง ก็ถือว่าอยู่ในเกณฑ์ทั่วไปที่ไม่ต้องกังวลมากนัก
ในแนวทางการดูแลเด็กไทย กราฟเติบโตสำหรับเด็กแรกเกิด–5 ปีจะระบุเส้นรอบศีรษะตามอายุในรูปเปอร์เซ็นไทล์ เช่น เส้นที่แสดงค่าเฉลี่ย ประมาณเปอร์เซ็นไทล์ที่ 50 และช่วงค่าปกติ เช่น เปอร์เซ็นไทล์ที่ 3–97 เพื่อใช้ดูว่าลูกอยู่ตรงไหนของเกณฑ์มาตรฐานเกณฑ์เส้นรอบศีรษะ กรมอนามัย และอยู่ในขอบเขตปกติหรือไม่
กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข ได้พัฒนากราฟมาตรฐานการเจริญเติบโตของเด็กไทยร่วมกับมาตรฐานสากล เพื่อให้เหมาะสมกับบริบทเด็กไทย โดยมีทั้งกราฟน้ำหนักตามอายุ ส่วนสูงตามอายุ และเส้นรอบศีรษะตามอายุสำหรับเด็ก 0–5 ปี
หลักการสำคัญของเกณฑ์มาตรฐานเกณฑ์เส้นรอบศีรษะ กรมอนามัย คือ
เมื่อไปตรวจสุขภาพ เด็กมักจะได้รับการวัดรอบศีรษะ และเจ้าหน้าที่จะนำค่าที่วัดได้ลงในกราฟ เพื่อให้คุณพ่อคุณแม่เห็นภาพง่ายขึ้นว่าลูกอยู่ในเกณฑ์มาตรฐานหรือไม่
แม้ว่าจะมีมาตรฐานรอบศีรษะทารกแรกเกิดและเกณฑ์รอบศีรษะตามอายุอยู่แล้ว แต่ต้องเข้าใจด้วยว่ามีหลายปัจจัยที่ทำให้ค่าที่วัดได้แตกต่างกันไปในเด็กแต่ละคนค่ะ เช่น
การพิจารณาเส้นรอบศีรษะจึงต้องดูร่วมกับปัจจัยเหล่านี้ และประเมินโดยแพทย์หรือบุคลากรสาธารณสุข ไม่ควรตีความจากตัวเลขเพียงอย่างเดียว
เมื่อค่าวัดรอบศีรษะลูกไม่อยู่ในช่วงที่คุ้นเคย คุณพ่อคุณแม่ย่อมกังวลได้ง่าย ต่อไปนี้คือแนวทางเบื้องต้น
สิ่งที่ควรทำเหมือนกันคือ
ตัวเลขเส้นรอบศีรษะเป็นเพียง “จุดเริ่มต้น” ของการประเมินพัฒนาการสมองของลูก ที่สำคัญไม่แพ้กันคือการดูพัฒนาการในชีวิตจริง
ดังนั้น แม้เราจะมีเกณฑ์มาตรฐานรอบศีรษะทารกแรกเกิดและรอบศีรษะตามอายุที่คอยเป็นตัวเลขอ้างอิง แต่อย่าลืมมองภาพรวมพัฒนาการของลูกในทุกด้านไปพร้อมกันด้วย
นอกจากการดูแลสุขอนามัย สุขภาพโดยรวม และเฝ้าสังเกตพัฒนาการของของลูกน้อยว่าเหมาะสมตามวัยแล้วหรือไม่แล้ว การดูแลด้านโภชนาการตั้งแต่ลูกยังเล็ก โดยเฉพาะในช่วง 5 ปีแรกของชีวิตนั้น ถือว่าเป็นการปูพื้นฐานที่สำคัญให้กับชีวิตของลูก จะช่วยให้ลูกพร้อมเติบโตมาเป็นเด็กที่ทั้งฉลาดทางความคิดและฉลาดทางอารมณ์ และทักษะ EF
โดยโภชนาการที่สำคัญที่ลูกน้อยควรได้รับก็คือนมแม่ เพราะในนมแม่ที่มี MFGM สุดยอดสารอาหารในนมแม่ ประกอบด้วยไขมันและโปรตีนกว่า 150 ชนิด รวมทั้งสฟิงโกไมอีลิน ฟอสโฟลิปิค แกงกลิโอไซด์ มีส่วนช่วยในการเสริมสร้างพัฒนาการสมองของลูกน้อย และยัง เป็นสารอาหารชนิดเดียวที่ช่วยให้ลูกมี 10 ที่เหนือกว่าตั้งแต่ 5 ปีแรก ให้ลูกพร้อมกว่าเมื่อถึงวัยเข้าเรียน
โดย MFGM ในนมแม่ เป็นองค์ประกอบสำคัญในการสร้างเส้นใยประสาท (Myelin Sheath) และเพิ่มประสิทธิภาพในการส่งสัญญาณประสาทเชื่อมต่อระหว่างเซลล์สมอง ทำให้สมองทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ สามารถเรียนรู้และจดจำได้ดียิ่งขึ้น
Enfa สรุปให้ เกณฑ์มาตรฐานเกณฑ์เส้นรอบศีรษะ กรมอนามัย หมายถึงกราฟเส้นรอบศีรษะสำหรับเด็กไทยอายุ 0...
อ่านต่อ
Enfa สรุปให้ พัฒนาการวัยทารกแรกเกิด 0 - 2 ปี คุณพ่อคุณแม่มีส่วนร่วมสำคัญที่จะช่วยกระตุ้นและส่งเส...
อ่านต่อ
Enfa สรุปให้ ทารกแลบลิ้นบ่อย พบได้ตั้งแต่อายุ 2-4 เดือนขึ้นไป และถือว่าเป็นเรื่องปกติที่เด็กจะชอ...
อ่านต่อ