Enfa สรุปให้
วัยทารกแรกเกิด คือช่วงอายุระหว่าง 0 - 4 สัปดาห์หลังคลอด โดยช่วงชีวิตของเด็กทารกแรกเกิดนั้นเป็นระยะที่มีความสำคัญอย่างมาก
สุขภาพและร่างกายของทารกแรกเกิดมีความบอบบาง เสี่ยงต่อการติดเชื้อง่าย เพราะระบบภูมิคุ้มกันยังไม่แข็งแรง และยังต้องใช้เวลาในการปรับตัวให้เข้ากับสภาพแวดล้อมใหม่
พัฒนาการทารกแรกเกิดส่วนใหญ่การมองเห็นยังไม่ชัด มองเห็นได้ดีในระยะใกล้ และการพูดคุย สัมผัส และอุ้มลูกอย่างสม่ำเสมอช่วยส่งเสริมพัฒนาการในช่วงเริ่มต้นของชีวิต
เลือกอ่านตามหัวข้อ
ทารกหลังคลอด หรือทารกแรกเกิด เป็นช่วงเวลาที่สำคัญมาก เพราะทารกกำลังจะปรับตัวให้เข้ากับสภาพแวดล้อมใหม่ และในขณะเดียวกันก็เสี่ยงต่อโรคต่าง ๆ รวมถึงความผิดปกติบางประการที่อาจพบได้เฉพาะในเด็กทารกแรกเกิด ดังนั้น ระยะแรกหลังคลอดออกมาใหม่ ๆ นี้ ทารกจำเป็นจะต้องได้รับการดูแลอย่างใกล้ชิดจากคุณพ่อคุณแม่
ในบทความนี้ Enfa จะพาคุณพ่อคุณแม่มือใหม่มาทำความเข้าใจกับทารกแรกเกิดให้มากขึ้น พร้อมคำแนะนำในการดูแลทารกแรกเกิดอย่างละเอียดค่ะ
ตามนิยามของ World Health Organization (WHO) เด็กแรกเกิด (Newborn หรือ Neonate) หมายถึง เด็กที่มีอายุตั้งแต่แรกคลอดจนถึง 28 วันแรกของชีวิต หรือช่วงอายุระหว่าง 0-4 สัปดาห์หลังคลอด
โดยช่วงชีวิตของเด็กทารกแรกเกิดนั้นเป็นระยะที่มีความสำคัญอย่างมาก เนื่องจากร่างกายของทารกต้องปรับตัวจากสภาพแวดล้อมในครรภ์ ซึ่งมีความอบอุ่น ปลอดภัย และได้รับสารอาหารผ่านรก มาเป็นการใช้ปอดหายใจเอง ดูดนมเอง และควบคุมอุณหภูมิร่างกายด้วยตัวเอง ระบบต่าง ๆ ในร่างกาย เช่น ระบบหายใจ ระบบไหลเวียนเลือด ระบบย่อยอาหาร และระบบภูมิคุ้มกัน ยังอยู่ในช่วงเริ่มต้นของการทำงาน คุณพ่อคุณแม่ต้องคอยดูแลอย่างดีและใกล้ชิด เพื่อให้เด็กสามารถปรับตัวเข้ากับบรรยากาศและสภาพแวดล้อมใหม่ ๆ ที่แตกต่างไปจากตอนอยู่ในครรภ์ของแม่ได้อย่างราบรื่น
โดยทั่วไป น้ำหนักทารกแรกเกิด ที่ถือว่าอยู่ในเกณฑ์ปกติจะอยู่ที่ประมาณ 2.5–4 กิโลกรัม ทั้งนี้น้ำหนักแรกคลอดอาจแตกต่างกันไปตามอายุครรภ์ สุขภาพของแม่ และปัจจัยระหว่างตั้งครรภ์ด้วยค่ะ
สิ่งที่พ่อแม่มักกังวลคือ หลังคลอดแล้วลูกมีน้ำหนักลดลง ซึ่งเป็นภาวะที่พบได้ตามธรรมชาติ เด็กแรกเกิดอาจมีน้ำหนักลดลงประมาณ 5–10% ในช่วงสัปดาห์แรก เนื่องจากการสูญเสียน้ำและการปรับตัวของร่างกาย หลังจากนั้นน้ำหนักจะค่อย ๆ เพิ่มขึ้น และมักกลับมาเท่ากับน้ำหนักแรกคลอดภายในช่วง 10–14 วัน หากทารกดูดนมได้ดี ปัสสาวะและถ่ายอุจจาระสม่ำเสมอ ถือเป็นสัญญาณที่ดีของการเจริญเติบโต
การดูแลเด็กแรกเกิดในช่วงวันและสัปดาห์แรกของชีวิตเป็นช่วงที่พ่อแม่ต้องปรับตัวมากที่สุดค่ะ ทั้งเรื่องการให้นม การนอน และการดูแลร่างกายอย่างถูกวิธี แม้จะดูเป็นเรื่องเล็ก ๆ แต่ทุกขั้นตอนล้วนส่งผลต่อสุขภาพและความรู้สึกปลอดภัยของลูกน้อย โดยคุณพ่อคุณแม่สามารถดูแลลูกน้อยตามวิธีเลี้ยงเด็กแรกเกิดได้ ดังนี้
แพทย์และองค์การอนามัยโลกแนะนำให้ทารกได้รับนมแม่เพียงอย่างเดียวในช่วง 6 เดือนแรก เพราะนมแม่มีสารอาหารที่เหมาะสมกับระบบย่อยอาหารของทารกแรกเกิดมากที่สุด โดยในช่วงแรกหลังคลอด น้ำนมอาจมีปริมาณไม่มาก โดยเฉพาะน้ำนมเหลือง (Colostrum) ซึ่งแม้จะมีปริมาณน้อย แต่มีคุณค่าทางโภชนาการและภูมิคุ้มกันสูงมาก พ่อแม่หลายคนกังวลว่าการให้นมแม่ในช่วงแรกเกิดนี้ลูกจะกินไม่อิ่ม แต่ในความเป็นจริง กระเพาะของทารกแรกเกิดยังมีขนาดเล็ก การดูดนมบ่อย ๆ จึงเป็นเรื่องปกติและจำเป็นค่ะ
ทั้งนี้ สิ่งสำคัญคือการสังเกตว่าลูกดูดนมได้ดีหรือไม่ มีปัสสาวะและอุจจาระสม่ำเสมอ และมีน้ำหนักเพิ่มตามเกณฑ์
ในช่วงทารกแรกเกิดยังไม่ควรกำหนดตารางกินนมทารกแบบตายตัวค่ะ โดยปกติแล้วแนะนำคุณแม่ให้นมตามความต้องการของลูก ซึ่งเด็กแรกเกิดมักกินนมทุก ๆ ประมาณ 2–3 ชั่วโมง หรือวันละประมาณ 8–12 ครั้ง โดยคุณแม่สามารถสังเกตสัญญาณที่บอกว่าลูกหิว เช่น ดูดมือ อ้าปากหาเต้า ขยับศีรษะไปมา
นอกจากนี้ คุณแม่ยังสามารถติดตามตารางน้ำหนักเด็กแรกเกิดเพื่อตรวจสอบการเจริญเติบโตของลูกน้อยให้เหมาะสมได้ด้วย
สายสะดือของทารกแรกเกิดต้องการการดูแลอย่างสะอาดและแห้ง เพื่อป้องกันการติดเชื้อ โดยทั่วไปสายสะดือจะหลุดภายใน 1–2 สัปดาห์หลังคลอดค่ะ
สำหรับวิธีเช็ดสะดือทารกแรกเกิดที่แนะนำ คือ
การห่อตัวทารกแรกเกิดช่วยให้เด็กแรกเกิดรู้สึกอบอุ่นและปลอดภัย คล้ายกับตอนอยู่ในครรภ์ อีกทั้งยังช่วยลดอาการทารกนอนสะดุ้งขณะนอนหลับได้ด้วยค่ะ
สำหรับการห่อตัวทารก สามารถทำตามวิธีห่อตัวทารก ดังนี้
ตารางนอนทารกแรกเกิดมักยังไม่เป็นเวลาแน่นอนค่ะ โดยเด็กแรกเกิดจะนอนวันละประมาณ 14–17 ชั่วโมง แบ่งเป็นช่วงสั้น ๆ ตลอดทั้งวันและคืน
ทั้งนี้ ลักษณะการนอนที่พบได้ตามปกติ เช่น
โดยพ่อแม่สามารถช่วยสร้างสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม เช่น
นอกจากนี้ ไม่ควรให้ทารกนอนคว่ำ แต่ควรดูแลให้ทารกนอนหงายอยู่เสมอ การนอนคว่ำอาจเสี่ยงต่อปัญหาการหายใจ ซึ่งอาจนำไปสู่ความเสี่ยงของโรคไหลตายในเด็ก ซึ่งเกิดจากการหายใจไม่ออกในขณะนอนหลับค่ะ ถือว่าเป็นความเสี่ยงต่อการเสียชีวิตที่พบได้บ่อยมากในทารกแรกเกิด
การอาบน้ำเป็นหนึ่งในกิจวัตรสำคัญของทารกแรกเกิดที่ไม่เพียงช่วยทำความสะอาดร่างกาย แต่ยังเป็นช่วงเวลาที่ช่วยให้ลูกผ่อนคลายและสร้างความคุ้นเคยกับการสัมผัสของพ่อแม่ อย่างไรก็ตาม วิธีอาบน้ำทารกควรปรับเล็กน้อยตามลักษณะสรีระของทารก โดยเฉพาะอวัยวะเพศค่ะ
สำหรับการอาบน้ำทารกแรกเกิดชายควรเน้นความสะอาดอย่างอ่อนโยน โดยเฉพาะบริเวณอวัยวะเพศและรอยพับต่าง ๆ โดย
ส่วนการอาบน้ำทารกแรกเกิดผู้หญิง ต้องให้ความสำคัญกับการทำความสะอาดบริเวณอวัยวะเพศอย่างถูกวิธี เพื่อลดความเสี่ยงของการติดเชื้อโดย
พัฒนาการทารกแรกเกิดในช่วงนี้ยังเป็นพัฒนาการแบบรีเฟล็กซ์ (Reflexes) ซึ่งเป็นการตอบสนองตามธรรมชาติของระบบประสาท เช่น
พัฒนาการของเด็กจะเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ไปตามลำดับพัฒนาการและช่วงอายุ ซึ่งคุณพ่อคุณแม่ถือว่ามีส่วนสำคัญอย่างยิ่งที่จะช่วยส่งเสริมพัฒนาการของลูกให้เป็นไปตามวัย
โดยคุณพ่อคุณแม่สามารถที่จะดูแลและเสริมพัฒนาการลูกน้อยได้ ดังนี้
อ้อมแขนของคุณพ่อคุณแม่ถือเป็นจุดเริ่มต้นพัฒนาการที่สำคัญของทารก อ้อมกอด อ้อมแขนจะช่วยให้ทารกรู้สึกปลอดภัย และอบอุ่น อีกทั้งเสียงที่คุ้นเคยของคุณพ่อคุณแม่ในขณะที่อุ้มลูก ก็จะช่วยให้ลูกมีความมั่นคงทางอารมณ์ด้วย มากไปกว่านั้น ขณะที่อุ้มทารก อาจจะยื่นนิ้วให้ทารกได้จับหรือสัมผัส ก็จะช่วยเสริมสร้างทักษะการเคลื่อนไหวให้ลูกได้ด้วย
อุ้มลูกในท่านอนบ้าง อุ้มลูกพาดบ่าบ้าง ให้ทารกนอนหงายบ้าง อุ้มทารกนั่งบ้าง พยายามเปลี่ยนท่าทางให้หลากหลาย เสริมให้เด็กได้มองเห็นสิ่งต่าง ๆ รอบตัวมากขึ้น ได้เรียนรู้เสียงและจดจำสิ่งต่าง ๆ ได้ดี
แม้ว่าเด็กจะยังพูดไม่เป็นภาษา แต่การที่คุณพ่อคุณแม่พูดกับลูกบ่อย ๆ เด็กก็จะค่อย ๆ จดจำเสียงที่คุ้นเคย และเริ่มมีการตอบโต้ไปมา ช่วยเสริมทักษะด้านภาษาและการสื่อสาร มากไปกว่านั้น น้ำเสียงของคุณพ่อคุณแม่ยังสามารถสื่อถึงอารมณ์ต่าง ๆ ซึ่งทารกสามารถที่จะรับรู้ได้
ทารกแรกเกิดมักจะร้องไห้บ่อย หิวก็ร้องไห้ ไม่สบายก็ร้องไห้ ผ้าอ้อมแฉะก็ร้องไห้ ทุกการร้องไห้เป็นสัญญาณที่บ่งบอกถึงความผิดปกติได้มากมาย คุณพ่อคุณแม่ไม่ควรปล่อยปละละเลย แต่ควรพุ่งตัวเข้าไปดูทันทีว่าเกิดสิ่งผิดปกติอะไร การเข้าไปอุ้ม ไปกอด จะช่วยคลายความกังวลให้กับทารกได้ อีกทั้งยังสามารถแก้ไขสถานการณ์ที่เกิดขึ้นได้ทันเวลาด้วย
ของเล่นเด็กแรกเกิด ควรเน้นความปลอดภัยเป็นอันดับแรก และเหมาะสมกับพัฒนาการ เช่น
ทั้งนี้ ของเล่นเด็กแรกเกิดไม่จำเป็นต้องมีจำนวนมากนะคะ เพราะสิ่งสำคัญที่สุดสำหรับทารกแรกเกิดคือการมีปฏิสัมพันธ์ระหว่างพ่อแม่กับลูกค่ะ
การดูแลสุขภาพเด็กแรกเกิดเริ่มต้นจากการรู้จักแยกแยะอาการปกติและอาการผิดปกติ ที่อาจเกิดขึ้นในช่วงแรกของชีวิต เพราะทารกยังไม่สามารถบอกความรู้สึกได้ด้วยตนเอง คุณพ่อคุณแม่จึงต้องอาศัยการสังเกตอย่างใกล้ชิดค่ะ
อาการที่พบได้ตามปกติในเด็กแรกเกิด ซึ่งมักเกิดจากการที่ระบบต่าง ๆ ของร่างกายยังพัฒนาไม่สมบูรณ์ และมักหายไปได้เองเมื่อเด็กโตขึ้น โดยไม่จำเป็นต้องรักษาเป็นพิเศษ เช่น
ส่วนอาการที่ถือว่าผิดปกติหรือเป็นสัญญาณอันตรายที่ควรรีบพาเด็กไปพบแพทย์ทันที เพราะอาจเกี่ยวข้องกับการติดเชื้อหรือภาวะที่ต้องได้รับการรักษาอย่างเหมาะสม เช่น
นอกจากนี้ คุณแม่อาจพบอาการทารกแรกเกิดจามบ่อยซึ่งมักเกิดจากทางเดินหายใจยังแคบหรือมีฝุ่น ไม่อันตราย หากทารกจามบ่อยควรดูแลความสะอาด หลีกเลี่ยงควันและอากาศเย็น หากมีน้ำมูก ไข้ หรือหายใจลำบากควรพาไปพบแพทย์ค่ะ
คำถามที่พบบ่อยคือ ทารกแรกเกิดถ่ายวันละกี่ครั้ง ลูกถ่ายวันละ 3-4 ครั้ง ปกติไหม ปกติแล้วทารกแรกเกิดจะขับถ่ายบ่อยมากค่ะ โดยเด็กที่กินนมแม่อาจถ่ายตั้งแต่วันละหลายครั้งจนถึงวันเว้นวัน ส่วนเด็กที่กินนมผงมักถ่ายวันละครั้งหรือวันเว้นวัน หากอุจจาระมีลักษณะนิ่ม ไม่แข็ง และลูกไม่แสดงอาการเจ็บปวด ถือว่าอยู่ในเกณฑ์ปกติ
คุณพ่อคุณแม่ต้องคอยเปลี่ยนผ้าอ้อมให้ลูกอยู่เสมอ อย่าปล่อยให้ลูกขับถ่ายและหมักหมมจนผ้าอ้อมแฉะ โดยก่อนเปลี่ยนผ้าอ้อมให้จัดการทำความสะอาดก้น อวัยวะเพศ ขาหนีบ และต้นขาของทารกให้สะอาด แล้วจึงเปลี่ยนผ้าอ้อมให้เรียบร้อย เพื่อป้องกันผื่นผ้าอ้อมค่ะ
ทารกสะอึก เป็นอาการที่พบได้บ่อยค่ะ เกิดจากการหดตัวของกะบังลม ซึ่งยังพัฒนาไม่สมบูรณ์ อาการลูกแรกเกิดสะอึกโดยทั่วไปไม่เป็นอันตราย และมักหายได้เองโดยไม่ต้องรักษา คุณพ่อคุณแม่ไม่ต้องกังวลใจไปค่ะ
ของใช้ทารกแรกเกิดเป็นสิ่งที่หลายครอบครัวมักได้รับเป็นของขวัญวันคลอดหรือซื้อเตรียมไว้ตั้งแต่ก่อนคลอด ซึ่งของใช้ทารกแรกเกิดหลายชิ้นเป็นสิ่งจำเป็นที่ใช้ได้ทันทีหลังคลอด โดยเฉพาะของใช้เด็กทารกดังต่อไปนี้
ทั้งนี้ การเตรียมของใช้เด็กทารกแรกเกิดไม่จำเป็นต้องซื้อทุกอย่างล่วงหน้าจำนวนมากค่ะ โดยสามารถค่อย ๆ ปรับตามการใช้งานจริงได้
ทารกแรกเกิด ระบบย่อยอาหารและระบบภูมิคุ้มกันยังอยู่ในระยะเริ่มต้น โภชนาการจึงมีบทบาทสำคัญอย่างมากต่อทั้งน้ำหนักทารกแรกเกิด การเจริญเติบโตของสมอง และการพัฒนาระบบร่างกายในระยะยาว โภชนาการสำคัญต่อทารกแรกเกิดในช่วงนี้ ได้แก่
MFGM สุดยอดสารอาหารในนมแม่ ประกอบด้วยไขมันและโปรตีนกว่า 150 ชนิด รวมทั้งสฟิงโกไมอีลิน ฟอสโฟลิปิด แกงกลิโอไซด์ มีส่วนช่วยในการเสริมสร้างพัฒนาการสมองของลูกน้อย และยังเป็นสารอาหารชนิดเดียวที่ช่วยให้ลูกมี IQ ที่เหนือกว่าตั้งแต่ 5 ปีแรก
Lactoferrin (แลคโตเฟอร์ริน) คือโปรตีนในนมแม่ซึ่งทำหน้าที่สำคัญต่อระบบทางเดินอาหาร ออกฤทธิ์ในลำไส้เพื่อทำการต่อต้านการเจริญเติบโตของเชื้อแบคทีเรียและเชื้อไวรัสต่าง ๆ และมีบทบาทสำคัญในการช่วยลดความเสี่ยงของการติดเชื้อในทารก ทั้งยังช่วยเสริมภูมิคุ้มกันสำหรับทารกให้แข็งแรงมากขึ้นด้วย
แลคโตเฟอร์รินปริมาณสูงสุดจะอยู่แค่ในเฉพาะช่วงที่ยังเป็นน้ำนมเหลืองหรือน้ำนมระยะแรกเท่านั้น ซึ่งระยะน้ำนมเหลืองจะอยู่แค่เพียง 1 - 3 วันแรกหลังคลอด
DHA คือ กรดไขมันจำเป็นในตระกูลโอเมก้า 3 เป็นโครงสร้างพื้นฐานของเซลล์สมองและจอประสาทตา ในสมองและเซลล์ประสาทตาของคนเราประกอบด้วยกรดไขมันหลายชนิด แต่ชนิดที่มีมากที่สุด คือ ดีเอชเอ
โดยพบในสมอง 30% และพบในจอประสาทตา 60% ช่วยเสริมสร้างพัฒนาการของเซลล์ประสาททั้งโครงสร้างการเชื่อมต่อการทำงานระหว่างเซลล์ประสาทและระบบการทำงาน ซึ่งทำหน้าที่ถ่ายทอดสัญญาณและส่งผ่านข้อมูลระหว่างเซลล์สมองด้วยกัน จึงได้ชื่อว่าเป็นสารอาหารบำรุงสมองที่มีบทบาทสำคัญต่อการพัฒนาสมองและสติปัญญาของเด็ก
2’FL (2’-Fucosyllactose) หรือ 2’-ฟูโคซิลแลคโตส คือ โอลิโกแซคคาไรด์ หรือใยอาหารธรรมชาติชนิดที่พบมากที่สุดในน้ำนมแม่ (HMOs) ทำหน้าที่เป็นพรีไบโอติก หรือเป็นอาหารของจุลินทรีย์สุขภาพในลำไส้ใหญ่ ที่ช่วยส่งเสริมระบบทางเดินอาหาร ยับยั้งการเจริญเติบโตของจุลินทรีย์ก่อโรค เป็นกลไลการป้องกันการติดเชื้อของลำไส้ ช่วยกระตุ้นและส่งเสริมระบบภูมิคุ้มกันให้กับลูกน้อยได้ดีขึ้น
เอกสารเด็กแรกเกิดเป็นสิ่งสำคัญอย่างมาก โดยหลังคลอดพ่อแม่ควรดำเนินการจัดเตรียมเอกสารเด็กแรกเกิด เช่น
เอกสารเหล่านี้ ไม่เพียงเป็นหลักฐานยืนยันการถือกำเนิดของลูกรัก แต่ยังมีความสำคัญต่อสิทธิและสวัสดิการของเด็กในอนาคตอีกด้วย
สำหรับข้อสงสัยว่า ควรแจ้งเกิดภายในกี่วัน การแจ้งเกิดจะต้องดำเนินการภายใน 15 วันนับตั้งแต่วันที่เกิด หากพ้น 15 วันไปแล้ว จะต้องเสียค่าปรับไม่เกิน 1,000 บาท หรือในกรณีจำเป็นไม่อาจแจ้งเกิดได้ตามกำหนด ให้ทำการแจ้งเกิดภายหลังได้ แต่ต้องไม่เกิน 30 วันนับตั้งแต่วันที่เกิด
เงินอุดหนุนเด็กแรกเกิดเป็นนโยบายภาครัฐที่มีวัตถุประสงค์เพื่อช่วยลดภาระค่าใช้จ่ายของครอบครัวในช่วงที่ต้องดูแลเด็กเล็ก ซึ่งเป็นช่วงที่มีค่าใช้จ่ายสูง ทั้งค่าอาหาร ผ้าอ้อม และของใช้จำเป็นต่าง ๆ โดยทั่วไป โครงการเงินอุดหนุนเด็กแรกเกิดจะให้ความช่วยเหลือเป็นรายเดือนครอบคลุมเด็กตั้งแต่แรกเกิดจนถึงอายุที่กำหนดตามนโยบายรัฐ
พ่อแม่ควรตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานภาครัฐโดยตรง เนื่องจากรายละเอียดและเงื่อนไขอาจมีการปรับเปลี่ยนตามนโยบายในแต่ละช่วงเวลา โดยสามารถเช็คเงินอุดหนุนเด็กแรกเกิดได้จากหลายช่องทาง ดังนี้
คุณพ่อคุณแม่สามารถใช้เทคนิคง่าย ๆ ตามคำแนะนำในการเลี้ยงทารกแรกเกิดดังนี้
หากคุณพ่อคุณแม่สังเกตว่าทารกมีอาการดังต่อไปนี้ ให้รีบพาทารกไปพบแพทย์ทันที
Enfa สรุปให้ เด็กดูดนิ้ว เพราะอะไร? การดูดนิ้วของทารกช่วยทำให้รู้สึกผ่อนคลายและสงบ แต่สำหรับเด็ก...
อ่านต่อ
Enfa สรุปให้ ของเล่นเด็ก 11 เดือน เป็นไอเทมที่ช่วยกระตุ้นทักษะด้านต่าง ๆ ของเด็กวัยนี้ได้ดี และเ...
อ่านต่อ
Enfa สรุปให้ ของเล่นเด็ก 10 เดือน มีส่วนช่วยกระตุ้นพัฒนาการของลูกได้หลายด้าน ช่วยกระตุ้นการทำงาน...
อ่านต่อ
