ลูกท้องผูกใช้ยาระบายเด็กได้ไหม ยาขับถ่ายเด็ก ควรเลือกอย่างไร

Enfa สรุปให้

• หากลูกมีอาการท้องผูก อึแข็ง อึไม่ออก ถ่ายยาก ควรใช้วิธีการปรับโภชนาการและพฤติกรรมการใช้ชีวิตก่อนเป็นอันดับแรก หากอาการไม่ดีขึ้น หรือท้องผูกเรื้อรังจึงค่อยพิจารณาใช้ยาระบายเด็ก
  
• ยาระบายหรือยาขับถ่ายเด็ก ควรใช้เป็นตัวเลือกท้าย ๆ และไม่ควรใช้ต่อเนื่อง เพราะเสี่ยงจะทำให้กลไกการขับถ่ายตามธรรมชาติผิดปกติ หรือลูกคุ้นชินกับการใช้ยาถ่ายมากกว่าจนไม่ยอมขับถ่ายเอง
  
• ยาระบายสำหรับเด็ก มีทั้งรูปแบบยาเหน็บทวาร ยาสวนทวาร ยาน้ำ และยาชนิดผง ซึ่งตัวยาแต่ละชนิดจะเหมาะสำหรับช่วงวัยที่แตกต่างกัน ควรปรึกษากับแพทย์หรือเภสัชกรก่อนให้ลูกใช้ยาระบาย
  

อาการท้องผูกในเด็ก เป็นปัญหาสุขภาพที่พบได้โดยทั่วไป และพบได้บ่อยมากในเด็กทั้งเด็กเล็กและเด็กโต ซึ่งบางครั้งการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการเลี้ยงลูก ก็ช่วยให้อาการท้องผูกดีขึ้นได้ แต่ในบางครั้งลูกอาจท้องผูกเรื้อรัง และต้องมีการใช้ยาระบายเด็กในการรักษา แต่…ยาขับถ่ายเด็ก ลูกใช้ได้จริงไหม? หากลูกท้องผูก ถ่ายไม่ออก ควรเลือกยาระบายสำหรับเด็กอย่างไรให้เหมาะสม? บทความนี้จาก Enfa มีสาระน่ารู้เกี่ยวกับการใช้ยาระบายเด็กมาฝากค่ะ

เด็กกินยาระบายได้ไหม

เด็กที่มีอาการท้องผูก สามารถใช้ยาระบายในเด็กเพื่อบรรเทาอาการท้องผูกได้ค่ะ แต่…ไม่ควรเลือกใช้ยาระบายเป็นทางออกแรกนะคะ ควรเริ่มจากการดูแลให้ลูกได้กินอาหารที่มีไฟเบอร์สูง ดื่มน้ำมาก ๆ เคลื่อนไหวร่างกายบ่อย ๆ เพื่อปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและกระตุ้นการทำงานของระบบขับถ่ายให้เป็นปกติตามธรรมชาติก่อน หากอาการยังไม่ดีขึ้นจึงค่อยให้ลูกใช้ยาระบาย เพราะถ้าเริ่มใช้ยาระบายก่อน และใช้ติดต่อกันเรื่อย ๆ เสี่ยงจะทำให้ลูกติดยาระบาย และไม่สามารถถ่ายเองได้

มากไปกว่านั้น ก่อนที่จะให้ลูกได้กินยาระบาย ควรต้องปรึกษากับแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ ไม่ควรซื้อยามาให้ลูกกินเอง เนื่องจากตัวยาบางชนิดอาจไม่เหมาะกับเด็ก และเสี่ยงจะเกิดผลเสียต่อสุขภาพของลูกได้ค่ะ

ยาระบายเด็ก คืออะไร

ยาขับถ่ายเด็ก หรือ ยาระบายเด็ก เป็นยาที่มีฤทธิ์ช่วยในการขับถ่าย ซึ่งมีตั้งแต่ฤทธิ์ในการระบายอ่อน ๆ ไปจนถึงยาที่ออกฤทธิ์ในการระบายอย่างเข้มข้น ซึ่งยาระบายจะมีทั้งรูปแบบที่เป็นยาเม็ด ยาแคปซูล ยาผง รวมถึงยาระบายแบบน้ำหรือน้ำเชื่อมด้วย

สิ่งสำคัญคือการใช้ยาในเด็กนั้นควรจะต้องมีการปรึกษากับแพทย์หรือเภสัชกรก่อน เพราะตัวยาบางชนิดไม่เหมาะกับช่วงวัยของเด็ก นอกจากจะเสี่ยงได้รับผลข้างเคียงจากตัวยาที่ไม่เหมาะสมแล้ว การเลือกใช้ยาระบายเพื่อแก้ปัญหาท้องผูกของเด็กบ่อย ๆ จะส่งผลเสียทำให้กลไกการขับถ่ายตามธรรมชาติของเด็กถูกรบกวน จนลูกไม่สามารถขับถ่ายเองได้

ยาระบายสำหรับเด็ก เลือกอย่างไร

ยาระบายของเด็ก สามารถเลือกให้เหมาะสมกับลูกได้ ดังนี้

• เลือกยาระบายที่มีการระบุอายุผู้ใช้งานอย่างชัดเจนว่าสามารถใช้ในเด็กได้ ไม่ควรเลือกยาระบายผู้ใหญ่มาให้เด็กกิน อาจเสี่ยงอันตรายได้
• เลือกยาระบายที่ออกฤทธิ์ในการระบายอย่างอ่อน ปลอดภัยสำหรับเด็ก เช่น ยาระบายที่ช่วยเพิ่มปริมาณอุจจาระ (Bulk-Forming Laxatives) หรือยาระบายในกลุ่มแลคตูโลส (Lactulose) 
• หากไม่แน่ใจในการเลือกยาระบายแก้ท้องผูกของเด็ก ควรปรึกษากับแพทย์หรือเภสัชกร

ยาแก้ท้องผูกในเด็ก กับสิ่งที่คุณพ่อคุณแม่ควรรู้ก่อนใช้ยา

ก่อนที่จะใช้ยาแก้ท้องผูกในเด็ก มีข้อควรรู้ที่สำคัญ ดังนี้

• ยาแก้ท้องผูกในเด็กมีหลายชนิดก็จริง แต่ไม่ใช่ทุกชนิดจะเหมาะกับเด็ก
• ยาสวนทวารเด็ก แม้มีส่วนช่วยแก้อาการท้องผูก แต่ไม่ควรใช้โดยไม่จำเป็น โดยเฉพาะในเด็กเล็กที่อายุต่ำกว่า 1-2 ปี เสี่ยงจะทำให้ลูกมีความทรงจำที่ไม่ดีกับการขับถ่าย และอาจทำให้ลูกเสพติดการสวนทวารจนไม่ยอมถ่ายเอง
• ยาแก้ท้องผูกในเด็ก ควรเลือกที่มีฤทธิ์ในการระบายอย่างอ่อน ซึ่งปลอดภัยกับเด็ก และไม่มีผลข้างเคียงที่อันตราย
• เด็กท้องผูก ต้องใช้ยาระบายสำหรับเด็กเท่านั้น ไม่ควรซื้อยาระบายสำหรับผู้ใหญ่มาใช้ เสี่ยงที่จะเกิดผลข้างเคียงได้
• ยาระบายแก้ท้องผูกบางชนิด ใช้งานต่อเนื่องได้โดยที่ลูกไม่ติดยาระบาย แต่ยาระบายบางชนิด ไม่ควรใช้ติดต่อกันนาน ๆ อาจส่งผลเสียต่อกลไกการขับถ่ายตามธรรมชาติได้
• ไม่ควรซื้อยาระบายใด ๆ มาใช้กับลูกโดยไม่ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร เพราะการใช้ยาผิดประเภทอาจส่งผลเสียต่อสุขภาพของลูกได้

ยาระบายเด็กทารก

ทารกที่ท้องผูก ก็สามารถใช้ยาระบายสำหรับเด็กทารกได้เหมือนกัน แต่ควรใช้เฉพาะยาระบายสำหรับทารกและอยู่ภายใต้คำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกรเท่านั้น โดยอาจเลือกใช้ได้ทั้งยาในรูปแบบยาเหน็บทวาร เช่น Glycerin Suppositories หรือยาสวนทวาร เช่น Saline Enema และยาชนิดน้ำ เช่น Lactulose ตัวยาเหล่านี้มีฤทธิ์ช่วยกระตุ้นการขับถ่ายและบรรเทาอาการท้องผูก สามารถใช้ได้ในเด็กทารกตั้งแต่อายุ 1 เดือน ไปจนถึงเด็กเล็กอายุประมาณ 1–2 ปี

ยาระบายเด็กเล็ก

ยาระบายสำหรับเด็กเล็กที่นิยมใช้กัน และมีความปลอดภัย ได้แก่

• Glycerin suppositories เป็นยาระบายแบบยาเหน็บทวาร เหมาะสำหรับทารกอายุ 1 เดือน - 2 ปี
• Saline enema เป็นยาระบายแบบใช้สวนทวาร เหมาะสำหรับทารกอายุ 1 เดือน - 1 ปี
• Lactulose ยาระบายชนิดน้ำ (แบบ 70% solution) เด็กทุกช่วงวัยสามารถใช้ได้
• Polyethylene glycol 4000 หรือ PEG4000 เป็นยาระบายชนิดผง ใช้ได้ในเด็กที่อายุตั้งแต่ 1 ปี ขึ้นไป

ยาระบายเด็กโต

ยาระบายสำหรับเด็กโต ที่มีฤทธิ์ในการระบายอย่างอ่อน ปลอดภัยสำหรับใช้งานในเด็ก เช่น

• Lactulose ยาระบายชนิดน้ำ (แบบ 70% solution) เด็กทุกช่วงวัยสามารถใช้ได้
• Polyethylene glycol 4000 หรือ PEG4000 เป็นยาระบายชนิดผง เหมาะสำหรับเด็กที่มีอายุตั้งแต่ 1 ปี ขึ้นไป
• ยาระบายชนิดเพิ่มปริมาณอุจจาระ (bulk-forming laxatives) มักอยู่ในรูปแบบของยาผง เหมาะสำหรับเด็กที่อายุตั้งแต่ 6 ปีขึ้นไป

เด็กถ่ายยากต้องกินอะไร

หากเด็กถ่ายยาก ควรต้องเน้นกินอาหารที่มีไฟเบอร์สูง ผลไม้และผักที่มีกากใยสูง เพื่อกระตุ้นการเจริญเติบโตของจุลินทรีย์ชนิดดีในลำไส้ ช่วยดูดซับน้ำในลำไส้ ทำให้อุจจาระนุ่ม ถ่ายง่าย ป้องกันอาการท้องผูก ถ่ายยาก

โดยอาหารที่มีไฟเบอร์สูงที่ลูกควรกิน มีดังนี้

• กล้วย
• อาโวคาโด
• มะขาม
• เสาวรส
• กีวี
• แอปเปิล
• ส้ม
• มะละกอ
• สับปะรด
• แคร์รอต
• ข้าวโพด
• บรอกโคลี
• ธัญพืชตระกูลถั่วต่าง ๆ เช่น เมล็ดทานตะวัน อัลมอนด์ ถั่วเขียว ถั่วแดง
• ธัญพืชไม่ขัดสีทุกชนิด
• น้ำผลไม้ต่าง ๆ เช่น น้ำส้ม น้ำแอปเปิล น้ำลูกพรุนแก้ท้องผูก

เด็กท้องผูก แก้ด้วยการปรับโภชนาการและพฤติกรรม

หากลูกมีอาการท้องผูก คุณพ่อคุณแม่ควรเริ่มด้วยการปรับเรื่องโภชนาการและการใช้ชีวิตของลูก ซึ่งเป็นวิธีรับมือและป้องกันอาการท้องผูกในเด็กได้มีประสิทธิภาพที่สุด สามารถทำได้ ดังนี้

• ฝึกให้ลูกดื่มน้ำบ่อย ๆ เพื่อให้ระบบทางเดินอาหารมีความชุ่มชื้น สามารถลำเลียงกากอาหารได้ดี ป้องกันความเสี่ยงของอาการท้องผูก
• ปรับเปลี่ยนโภชนาการโดยเน้นไฟเบอร์มากขึ้น เพิ่มผักและผลไม้ต่าง ๆ ในมื้ออาหารหลักและอาหารว่างให้มากขึ้น
• ชวนลูกทำกิจกรรมเคลื่อนไหวร่างกาย เช่น การออกกำลังกาย การวิ่ง การว่ายน้ำ ปั่นจักรยาน หรือแม้แต่การวิ่งไล่จับ การรับบทบาทสมมุติตำรวจจับผู้ร้ายก็ได้ การเคลื่อนไหวร่างกายจะช่วยกระตุ้นระบบร่างกายให้ทำงานได้อย่างสมดุล ดีต่อการทำงานของระบบขับถ่าย
• หากลูกท้องผูกบ่อย ๆ ควรถามลูกโดยตรงว่ามีปัญหาในการเข้าห้องน้ำที่โรงเรียนหรือเปล่า โดยใช้น้ำเสียงที่อ่อนโยน ไม่ตำหนิ หรือดุ เพราะอาจทำให้ลูกกลัวและไม่ยอมพูดความจริง หรือไปสอบถามกับครูที่โรงเรียนว่าลูกมีปัญหาเรื่องการเข้าห้องน้ำไหม เพราะบางครั้งเด็กมีอาการท้องผูกเนื่องจากห้องน้ำที่โรงเรียนสกปรก หรือไม่กล้าเข้าห้องน้ำคนเดียว หรือกลัวการเข้าห้องน้ำ ทำให้ระบบขับถ่ายผิดปกติตามไปด้วย
• หากลูกมีทัศนคติที่ไม่ดีกับการเข้าห้องน้ำ หรือยังเข้าห้องน้ำเองได้ไม่ดี ควรเริ่มฝึกฝนสร้างความเคยชิน พร้อมชมเชยหรือให้รางวัลตามสมควรหากลูกเข้าห้องน้ำได้เอง ขับถ่ายได้เอง เพื่อกระตุ้นความมั่นใจและสร้างทัศนคติที่ดีในการขับถ่าย

เพราะเรื่องย่อยคือเรื่องใหญ่ เลือกโภชนาการที่ใช่ เพื่อให้ลูกสบายท้อง สมองดี

การใส่ใจกับเรื่องอาหารการกินที่เหมาะสมกับวัย ไม่เพียงแต่ช่วยให้ลูกมีสุขภาพดี และกระตุ้นพัฒนาการเจริญเติบโตให้สมวัยเท่านั้นนะคะ แต่โภชนาการที่ใช่ ยังช่วยลดอาการไม่สบายท้อง เช่น ท้องผูก ท้องอืด แหวะนม และร้องกวน การเลือกโภชนาการที่ย่อยง่ายจึงเป็นกุญแจสำคัญ เพื่อช่วยให้ลูกสบายท้อง ถ่ายคล่อง และเรียนรู้ได้เต็มศักยภาพ

โดยเฉพาะโภชนาการที่ผสมโปรตีนที่ผ่านการย่อยบางส่วน (PHP) ซึ่งมีขนาดโมเลกุลเล็ก ย่อยง่าย ดูดซึมไว ลดการเกิดแก๊สและปัญหาขับถ่าย พร้อมทั้งเสริมด้วยเส้นใยสุขภาพอย่าง PDX-GOS ที่ช่วยปรับสมดุลลำไส้ และสารอาหารบำรุงสมอง เช่น MFGM และ DHA เพื่อส่งเสริมพัฒนาการทั้ง IQ และ EQ ของลูกน้อยอย่างต่อเนื่อง

ดังนั้น หากไม่สามารถให้นมแม่ได้ โภชนาการที่ย่อยง่าย ผสมโปรตีนย่อยบางส่วน และเสริมสารอาหารสำคัญ คือทางเลือกที่ช่วยให้ลูกเติบโตแข็งแรง สมองดี พร้อมเรียนรู้อย่างไม่สะดุด

บทความแนะนำสำหรับคุณแม่และลูกน้อย

• นมย่อยง่าย เพื่อให้ลูกท้องสบาย เรียนรู้ไม่สะดุด
  
• ลูกท้องผูก 2 ขวบ ลูกอึยาก อึไม่ออก ทำไงดี
  
• ลูกท้องผูก 3 ขวบ รับมืออย่างไร ลูกไม่ถ่าย 7 วัน อันตรายไหม
  
• ลูกท้องผูก 4 ขวบ รับมือยังไง ให้ลูกอึง่าย ถ่ายคล่อง
  
• ทารกไม่ถ่ายกี่วันผิดปกติ เรื่องใกล้ตัวที่ไม่ควรมองข้าม
  
• จะทำอย่างไรดี เมื่อทารกอุจจาระเป็นเม็ด
  
• ทารกไม่ถ่าย แต่ตดบ่อย ตดเหม็น เป็นเพราะอะไรกันนะ
  
• วิธีนวดท้องให้ทารกถ่าย ช่วยกระตุ้นลำไส้ แก้ปัญหาลูกท้องแข็ง ท้องผูก
  
• แม่ควรกินอะไรให้ลูกถ่าย รับมืออย่างไรเมื่อลูกไม่ถ่ายหลายวัน